Lokale Inclusie Agenda: ‘Iedereen doet mee’
Deze Lokale Inclusie Agenda is opgesteld in 2025 en blijft van kracht totdat landelijke of lokale beleidswijzigingen aanleiding geven tot herziening. De agenda wordt jaarlijks geëvalueerd, waarna de acties waar nodig worden aangepast of bijgesteld.
Voorwoord
Gemeente De Fryske Marren wil een inclusieve gemeente zijn: een gemeente waarin iedereen ertoe doet en naar eigen vermogen kan meedoen. Wanneer we binnen De Fryske Marren spreken over inclusie, bedoelen we een brede doelgroep. Het gaat niet alleen om mensen met een fysieke, visuele of (licht) verstandelijke beperking, maar ook om mensen die zich om verschillende redenen buitengesloten kunnen voelen. Denk bijvoorbeeld aan leeftijd, afkomst, huidskleur, geslacht, religie, seksuele oriëntatie of gender, maar ook aan verschillen in inkomen. Gemeente De Fryske Marren wil een plek zijn waar het voor iedereen prettig wonen, leven en meedoen is.
Grondwet, Algemene wet gelijke behandeling en Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen
Artikel 1 van de Grondwet luidt: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’
VN-verdrag Handicap
De regering heeft in 2016 het VN-verdrag Handicap in Nederland goedgekeurd. Het doel van dit verdrag is om de positie van mensen met een beperking te verbeteren. Dit is belangrijk, omdat er in Nederland ongeveer twee miljoen mensen met een beperking leven. De overheid is verplicht de afspraken uit het VN-verdrag uit te voeren. Dat begint met het ontwikkelen en uitvoeren van inclusief beleid.
Terugblik
In de zomer van 2020 heeft de gemeente naar aanleiding van de notitie ‘Iedereen doet mee: de inclusieve samenleving’ besloten inclusief beleid te ontwikkelen. Dit resulteerde in het actieplan ‘Op weg naar een inclusieve samenleving’, gepresenteerd in februari 2021.
De effectieve uitvoering van het plan is gestart in het najaar 2021. Er is een aandachts- functionaris aangesteld en een klankbordgroep gevormd. Vanuit het actieplan zijn onder andere onveilige trottoirs verholpen, is er een brievenwasserette opgezet om moeilijke brieven begrijpelijk te maken en was er aandacht in de lokale media voor Coming out Day. Het moment dat mensen openlijk uitkomen voor hun seksuele geaardheid of genderidentiteit.
De klankbordgroep volgde landelijke en lokale ontwikkelingen, dacht mee over de inclusie acties en gaf inzichten. Deze groep bestond uit een bestuurslid van de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en vertegenwoordigers van vrijwilligersorganisaties en stichtingen.
In oktober 2025 is -in goed overleg met de leden- besloten om de klankbordgroep op uitnodiging aan te laten sluiten bij de Stuurgroep Inclusie*. De stuurgroep geeft invulling aan inclusie thema’s en bestaat onder andere uit ervaringsdeskundigen met en zonder beperking. De groep vormt daarmee een betere afspiegeling van de inclusieve samenleving.
*Zie notitie 20251216 Herijking structuur Inclusie De Fryske Marren.
Lokale Inclusie Agenda
Een Lokale Inclusie Agenda is een uitvoeringsplan dat gemeenten in Nederland opstellen, om te zorgen dat iedereen volwaardig kan meedoen in de samenleving. Met deze Lokale Inclusie Agenda (LIA) ‘Iedereen Doet Mee’ bouwen we voort op de stappen die de afgelopen jaren zijn gezet. De LIA sluit aan bij de bestaande initiatieven op het gebied van inclusie. Er is veel in gang gezet en er vinden diverse activiteiten plaats. De LIA biedt een kader om deze inzet te versterken, te verduurzamen en richting te geven aan de onderwerpen voor de komende jaren.
Onderwerpen 2025-2026
De onderwerpen uit deze LIA komen uit het actieplan. Hierin hebben inwoners benoemd welke thema’s zij belangrijk vinden en daarnaast is de inbreng van ervaringsdeskundigen meegenomen. Inwoners worden zoveel mogelijk betrokken bij het uitwerken van de onderwerpen.
Fysieke toegankelijkheid
Wat wordt hiermee bedoeld
In een inclusieve samenleving heeft iedereen dezelfde rechten en gelijke kansen om zelfstandig deel te nemen aan het dagelijks leven. Denk bijvoorbeeld aan het bezoeken van winkels, horeca en overheidsgebouwen, of aan het deelnemen aan het verkeer.
Dit kan alleen wanneer we rekening met elkaar houden en geen drempels opwerpen die deelname voor anderen bemoeilijken. Fysieke toegankelijkheid betekent dat mensen met een beperking volwaardig kunnen participeren in de samenleving.
Wat is er al gebeurd
In overleg met de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) is er in 2023 een project opgestart door de gemeente en ervaringsdeskundigen onder de noemer ‘Samen bouwen aan inclusie’. Dit gebeurde in samenwerking met Stichting Inclusief Bewegen. Het project richtte zich op inwoners met een fysieke beperking, die samen met de gemeente problemen in de openbare ruimte aanpakten.
Dit kreeg een vervolg met De Fryske Marren Inclusief Toegankelijk (FIT). FIT richt zich op de samenwerking tussen inwoners met een beperking, sociaal werk en de gemeente. Behalve fysieke toegankelijkheid kunnen ook andere inclusie onderwerpen aan bod komen. Ervaringsdeskundigen komen bijeen om hierover mee te denken.
Wat gaan we doen
In maart 2025 hebben 22 inwoners zich aangemeld voor de startbijeenkomst FIT in Joure. Er is nagedacht over hoe we FIT willen vormgeven, hoe we meer inwoners kunnen betrekken en welke (fysieke) knelpunten er ervaren worden. In de tweede bijeenkomst in Joure is daarmee verder gegaan. We willen FIT ook doortrekken naar andere dorpen/plaatsen in gemeente De Fryske Marren. Voor Lemmer en Balk zijn er oproepen gedaan aan ervaringsdeskundigen om zich aan te melden.
Wat willen we eind 2026 bereikt hebben?
We willen:
- Zes concrete knelpunten aanpakken die de ervaringsdeskundigen als drempel ervaren. Denk hierbij aan deelname aan stemmen, bereikbaarheid winkels, aanpassen fietspad of verwijderen paaltjes.
- In Lemmer een FIT werkgroep vormgeven.
- In Balk een FIT werkgroep vormgeven.
Begrijpelijke dienstverlening
Wat wordt hiermee bedoeld
a. Gemeente De Fryske Marren moet voldoen aan de digitale toegankelijkheidseisen op basis van de WCAG 2.1. Dit zijn landelijke richtlijnen om websites gebruiksvriendelijker en beter toegankelijk te maken voor verschillende doelgroepen. Digitale toegankelijkheid is noodzakelijk voor mensen met een visuele beperking, auditieve beperking, verstandelijke beperking, beperkte handfunctie, autisme en beperkte leesvaardigheid. Wat zij nodig hebben om goed gebruik te kunnen maken van een website of app, verschilt per beperking. Te denken valt aan voorleessoftware, kleurcontrasten, ondertiteling en spraaknavigatie. Ook hierin is begrijpelijkheid heel belangrijk.
b. Onder begrijpelijke dienstverlening wordt begrijpelijk communiceren naar inwoners verstaan. Dus geen vaktaal maar begrijpelijke taal aangepast aan de ontvanger. Het verspreiden van informatie over initiatieven, rechten, voorzieningen en ondersteuning op een manier die toegankelijk en herkenbaar is voor inwoners. Dit betekent begrijpelijke brieven, mails en duidelijke communicatie vanuit gemeente.
Wat is er al gebeurd
a. In 2023 is de nieuwe website van gemeente De Fryske Marren gelanceerd. Deze website voldoet nog niet aan alle WCAG-normen.
b. Vier jaar geleden is vanuit de aanpak van laaggeletterdheid de ‘Brievenwasserette’ ingezet. De Brievenwasserette is een voorziening waar inwoners brieven kunnen inleveren die zij moeilijk vinden om te begrijpen. De gemeente bekijkt deze brieven en legt de inhoud uit in duidelijke en begrijpelijke taal. Indien nodig helpen zij ook bij het beantwoorden van de brief.
Deze kartonnen ‘wasmachine’ staat op meerdere plaatsen in de gemeente. Ook is de wasmachine een mooi middel om het gesprek aan te gaan. Daarnaast zijn een deel van de brieven die de gemeente verstuurd, vervangen door beeldbrieven.
Wat gaan we doen
a. Afdeling communicatie van gemeente De Fryske Marren maakt een plan voor het testen van de website. In 2025 hebben ervaringsdeskundigen de website getest (nulmeting). In 2026 gaan we de website ook testen om te meten of de begrijpelijkheid is verbeterd.
b. We maken een plan om de begrijpelijke communicatie vanuit de gemeente te verbeteren. Hierbij worden de afdelingen communicatie, dienstverlening en de portefeuillehouder laaggeletterdheid betrokken. Er is namelijk draagvlak nodig om communicatie aanpassingen binnen de hele organisatie te implementeren.
Wat willen we eind 2026 bereikt hebben?
a. Eind 2026 willen we dat de website van de gemeente voldoet aan alle WCAG-normen.
b. Eind 2026 zijn de mogelijkheden onderzocht om de hele organisatie in begrijpelijke taal te laten communiceren en is een plan opgesteld. De uitvoering van dit plan is dan gestart.
Antidiscriminatie: discriminatie en racisme
Wat wordt hiermee bedoeld
Discriminatie is mensen indirect of direct anders behandelen, achterstellen of uitsluiten op basis van persoonskenmerken. Deze kenmerken worden discriminatiegronden genoemd. Discriminatie is niet toegestaan op:
1. Geslacht/ Gender
Discriminatie op basis van biologisch geslacht of genderidentiteit. Voorbeeld: seksisme, genderongelijkheid, ongelijke beloning van mannen en vrouwen.
2. Seksuele geaardheid
Discriminatie van mensen op basis van hun seksuele voorkeur. Voorbeeld: homofobie, bifobie, discriminatie van lesbische vrouwen of homoseksuele mannen.
3. Geslachtskenmerken, genderidentiteit en -expressie
Discriminatie van intersekse personen of mensen die zich niet identificeren met het geslacht dat hun bij geboorte is toegewezen. Voorbeeld: transfobie, non-binaire discriminatie.
4. Ras en etniciteit.
Voorbeeld: Vooroordelen of ongelijke behandeling op basis van huidskleur, afkomst of etnische achtergrond. Voorbeeld: racisme, antisemitisme, anti-Aziatische discriminatie.
5. Nationaliteit
Discriminatie op basis van het land waar iemand vandaan komt of de nationaliteit die iemand heeft.
Voorbeeld: vreemdelingenhaat of xenofobie.
6. Religie of levensovertuiging
Mensen worden ongelijk behandeld vanwege hun geloof of levensbeschouwing. Voorbeeld: islamofobie, antisemitisme, discriminatie van atheïsten.
7. Leeftijd
Oordeel of uitsluiting op basis van hoe oud iemand is. Voorbeeld: leeftijdsdiscriminatie op de werkvloer (tegen ouderen of juist jongeren).
8. Handicap of chronische ziekte
Discriminatie van mensen met fysieke, verstandelijke of psychische beperkingen. Voorbeeld: ontoegankelijke gebouwen, weigering van werk.
9. Sociaaleconomische status
Discriminatie gebaseerd op iemands inkomen, opleidingsniveau of beroep. Voorbeeld: klasse-discriminatie, armoedestigma.
10.Taal of accent
Mensen worden ongelijk behandeld op basis van hoe ze spreken of welke taal ze gebruiken. Voorbeeld: discriminatie van mensen met een migrantenachtergrond op basis van accent.
Racisme is het benadelen of uitsluiten van mensen of groepen op basis van huidskleur, afkomst of nationale of etnische achtergrond. Het is een vorm van discriminatie.
Gemeente De Fryske Marren streeft ernaar dat alle inwoners, zowel jeugd als volwassenen, ongeacht hun achtergrond of persoonlijke omstandigheden volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving.
Wat is er al gebeurd
Als startpunt voor de ontwikkeling van het inclusiebeleid is op 9 oktober 2020 symbolisch de regenboogvlag gehesen. In een regenbooggemeente ligt de focus op de emancipatie, veiligheid en sociale acceptatie van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender, queer, intersekse, aseksuele personen (LHBTIQA+)
Wat gaan we doen
Met de gedachte “niet praten over, maar praten met” gaan we in gesprek met inwoners over het thema LHBTIQA+. Het doel is om behoeften en wensen te inventariseren, zodat inwoners beter ondersteund kunnen worden en duidelijk wordt welke vervolgstappen nodig zijn om discriminatie en racisme te verminderen.
Daarnaast wordt onderzocht in hoeverre en op welke manier samenwerking met andere antidiscriminatie organisaties kan worden opgezet.
Wat willen we eind 2026 bereikt hebben?
Eind 2026 hebben we inzichtelijk welke behoeften en wensen inwoners hebben. Op basis van deze inventarisatie wordt een plan opgesteld, waarin samen wordt vastgesteld welke vervolgstappen nodig zijn.
Inwonersinitiatieven
Wat wordt hiermee bedoeld
“Inwonersinitiatieven” verwijst naar projecten of activiteiten die door inwoners zelf worden bedacht en uitgevoerd om hun buurt of gemeenschap beter, gezelliger of socialer te maken. Het idee is dat de kracht van de gemeenschap zelf benut wordt om mensen samen te brengen en betrokken te maken.
Wat is er al gebeurd
Om initiatieven van inwoners te ondersteunen, kan bij de gemeente een financiële bijdrage worden aangevraagd via de subsidieregeling Inwonersinitiatieven. Daarnaast biedt Sociaal Werk De Kear ondersteuning aan inwoners bij het uitwerken van hun plannen en/of het opstellen van een subsidieaanvraag.
Wat gaan we doen
Het doel is om de bekendheid van de subsidieregeling te vergroten. Door het proces te verhelderen en informatievoorziening te vergroten, stimuleren we inwoners om gebruik te maken van de (subsidie)mogelijkheden rondom inwonersinitiatieven.
Wat willen we eind 2026 bereikt hebben?
In 2026 is de subsidieregeling Inwonersinitiatieven meer bekend en meer toegankelijk voor inwoners. Meer bekendheid over de regeling en ondersteuning bij de opzet van ideeën, dragen hopelijk bij aan een toename van het aantal inwonersinitiatieven.
Communicatie
Wat wordt hiermee bedoeld
Communicatie speelt een sleutelrol bij de Lokale Inclusie Agenda en richt zich in de eerste plaats op bewustwording en het actief delen van informatie over inclusie. Het doel is om inwoners, organisaties en gemeentemedewerkers inzicht te geven in wat inclusie betekent, waarom het belangrijk is en hoe iedereen daaraan kan bijdragen.
Wat is er al gebeurd
Uitnodigingen en activiteiten worden via sociale media onder de aandacht gebracht bij inwoners. Ook worden de resultaten en successen via kranten, websites en sociale media verspreid.
Wat gaan we doen
We gebruiken communicatie om bewustzijn te creëren over obstakels in het dagelijks leven, vooroordelen weg te nemen en inclusie onderdeel te maken van het denken en doen bij inwoners. Dit gebeurt bijvoorbeeld via voorlichtingscampagnes of verhalen van ervaringsdeskundigen, themabijeenkomsten, workshops, gastlessen of gebruik van (sociale) media.
Vanuit gelijkwaardigheid willen we inwoners ondersteunen en laten meedenken over initiatieven en acties. Op deze manier draagt communicatie bij aan transparantie, betrokkenheid en het gevoel van eigenaarschap onder inwoners.
Ook willen we inclusie onder de aandacht brengen van beleidsmakers en bij het opmaken van nieuw beleid. Zo is inclusie opgenomen in het beleidskader Wonen, welzijn en zorg en het Wegen beleidsplan.
Wat willen we eind 2026 bereikt hebben?
We willen minimaal twee keer per jaar aandacht voor inclusie via de krant, via sociale media of via een ander communicatiekanaal.
Samen op weg
Het betrekken van inwoners is essentieel voor een inclusieve gemeente. Dit vormt ook het uitgangspunt voor de Stuurgroep inclusie en FIT werkgroepen, waarin inwoners actief meedenken en participeren.
Ervaringsdeskundigen signaleren dat sommige doelgroepen nog onvoldoende worden bereikt, zoals mensen met een ontwikkelingsstoornis, verstandelijke beperking, niet-aangeboren hersenletsel (NAH), mensen die een beroerte (CVA) hebben gehad en mensen met dyslexie. Daarom wordt onderzocht hoe deze groepen beter kunnen worden meegenomen binnen het inclusiebeleid, in samenhang met de bestaande thema’s.
Als voorbeeld: mensen met autisme kunnen drempels ervaren bij het betreden van stemlokalen tijdens verkiezingen. Dit vraagt om gerichte aandacht binnen het thema toegankelijkheid.
Overige onderwerpen
Inclusief sporten is geen expliciet onderwerp binnen de Lokale Inclusie Agenda, maar krijgt volop aandacht, omdat het onderdeel is van de opdracht aan welzijnsorganisatie Sociaal Werk De Kear. Het verbeteren van de toegankelijkheid wordt ook toegepast bij de stemlokalen en de gemeentelijke website. Hoewel hier al stappen in zijn gezet, blijven verdere verbeteringen mogelijk en nodig.
De LIA richt zich op de onderwerpen waar extra aandacht voor gewenst is. Wat al loopt, willen we borgen en onderhouden. Monitoring vindt plaats volgens de Plan-Do-Check-Act-cyclus (PDCA).
Financiën
Activiteiten en uitvoeringskosten worden betaald uit inclusie budget. Tot en met 2026 is er inclusiebudget beschikbaar. Dit bedrag van 69 000 euro per jaar is voor een periode van twee jaar en niet structureel. Structureel budget is echter wel een voorwaarde voor de voortzetting van het inclusiebeleid.
Strategische beleidsagenda
Begin 2026 heeft de gemeenteraad de Strategische beleidsagenda 2026–2032 voor het sociaal domein goedgekeurd. In dit plan staat hoe gemeente De Fryske Marren zich de komende jaren wil ontwikkelen.
De Lokale Inclusie Agenda komt terug in beleidskaders van de gemeente; plannen die in 2026 worden opgesteld. In deze plannen kijkt de gemeente ook naar wat er financieel en qua inzet nodig is op het gebied van inclusie.
Samenwerking
Goede samenwerking tussen beleidsmakers, organisaties, partners en inwoners is belangrijk. Zo vinden we aansluiting en krijgen we meer draagvlak. Inclusie moet vanzelfsprekend zijn! De Lokale Inclusie Agenda helpt inwoners om volledig en actief deel te nemen aan de samenleving.